تکنولوژی

فناوری‌های نوین ارتباطی، تهدید یا فرصت؟

فناوری‌های نوین ارتباطی، تهدید یا فرصت؟

تکنولوژی‌ها مهم‌ترین عامل در شکل‌دادن به سیمای آینده زندگی انسان محسوب می‌شوند و نقش مهمی را در هنجارها، باورها، رویدادها و احکام و روابط اجتماعی و رفتار انسان‌ها ایفا می‌کنند.

خطرهای ناشی از پیشرفت‌های علمی و تکنولوژیک نو توجه برخی از صاحب‌نظران را به طرح مقوله‌هایی مانند جامعه هماغوش خطر سوق و معطوف ساخته است، به این معنا که خطرهایی که از ناحیه فناوری‌های نوین متوجه افراد و جوامع است به‌سادگی محسوس و ملموس نیستند و تنها عوارض گسترده آن پس از وقوع و معمولاً زمانی که کار از کار گذشته است، قابل‌رؤیت هستند.

قطعاً برای دستیابی به نظری واقع‌بینانه در خصوص تأثیرات فناوری‌ها باید شناخت از ویژگی‌های هر یک و امکانات بالفعل و بالقوه‌ای که در اختیار دارند حاصل شود و بررسی نحوه تأثیراتی که از ناحیه فرهنگ بر رشد فناوری‌های نو به وجود می‌آید و تحولاتی که فرهنگ به‌واسطه تأثیرات فناوری‌های نو پذیرای آن می‌شود.

کنترل تکنولوژی، هم به معنای جلوگیری از نتایج ناخواسته و مخرب آن و هم به معنای بسط و ترویج فواید ناشی از آن با همکاری تمام ساختارها و نهادهای مرتبط نیاز است و جوامعی در کنترل تکنولوژی‌های نو از توفیق بیشتری برخوردار هستند که تراز آشنایی با علوم و فناوری‌های نو و نیز آشنایی با مباحث نظری و اخلاقی در حد بالایی قرار داشته باشد. این مدرس حوزه رسانه و ارتباطات افزود: هراندازه که جامعه از حیث آشنایی با تکنولوژی و تسلط بر کاربرد و تولید آن پیشرفته‌تر باشد، امکاناتی که در دو حوزه؛ شرایط پیش‌زمینه‌ای ضروری برای بقا و رشد تکنولوژی (یعنی زیرساخت‌ها، قوانین و مقررات، کاربران ماهر و…) و توانایی‌ها و مهارت‌های تکنولوژیک که در آن به چشم می‌خورد غنی‌تر و کارآمدتر است.

فناوری‌های نوین ارتباطی، تهدید یا فرصت؟

معرفت های تکنولوژیک

در جوامعی که تکنولوژی از نظم و سامان خوب یا لااقل قابل‌قبولی برخوردار شده، امکان جهت‌گیری‌های سنجیده در برابر نتایج تکنولوژی‌ها افزایش می‌یابد و معرفت بنیادی و برخورداری از سامانه خوب تکنولوژیک اهمیت فوق‌العاده‌ای در کنترل تکنولوژی دارند و در جوامعی که این دو شرط برقرار است ظهور یا ایجاد معرفت‌های تکنولوژیک نو و طراحی فناوری‌های جدید متکی به این معرفت‌ها با سهولت به انجام می‌رسد.

در جوامع محروم از دو خصلت «سامان تکنولوژیک» و «توانایی علمی»، توانایی‌ها در حد مصرف صرف فرآورده‌های تازه ظهور می‌یابند و در این شرایط فرآورده‌های تکنولوژیک ارزش‌هایی را که سازندگان اولیه به آن‌ها بار کرده‌اند به مصرف‌کنندگان تحمیل خواهند کرد و آنان را وادار می‌کنند تا قامت خود را مطابق قبای تازه تنظیم کنند.

بازار، دانشمندان، سیاست‌مداران و نهادهای مدنی و حیطه عمومی همه‌وهمه برای دستیابی به هدف موردنظر باید همکاری و تعامل داشته باشند.

هویت‌های دیجیتالی و محو شدن جنبه‌های شخصی و فردی افراد در پس اطلاعات دیجیتالی، ثابت نبودن هویت‌ها و مجازی شدن تعهدات و بدل شدن افراد به نظاره‌گران بی‌نام‌ونشان ضرورت توجه به سپهر موازین ارزشی و اخلاقی را بیش‌ازپیش نمایان می‌سازد.

فناوری‌های نوین ارتباطی، تهدید یا فرصت؟

تبعات تربیتی فناوری های نوین

تکنولوژی تنها در صورتی در ترازهای گوناگون محلی، منطقه‌ای و بین‌المللی به نحو کافی قابل‌کنترل خواهد بود که در مواجهه با آن، سپهر موازین ارزشی و اخلاقی نیز در نظر گرفته شود و مجهز ساختن افراد به توانایی‌های ذهنی و معرفتی و معنوی و اخلاقی کارآمد همچون دارویی معجزه‌آسا می‌تواند در برابر خطرهای ویرانگر به‌عنوان محافظ عمل کند.

این در حالی است که صاحبان فناوری‌های پیشرفته، در تعبیر دهکده کوچک از جهان توسط مک لوهان، بالا دهی و کشورهای فاقد فناوری‌های فوق، پایین دهی این دهکده محسوب می‌شوند. به باور یوسفی، پایین دهی‌ها در پدیدآمدن فناوری‌های پیشرفته سهیم نیستند اما این سهیم نبودن حکایت از آن دارد که در چنین جوامعی فرهنگ‌سازی متناسب گام‌به‌گام و تدریجی برای ورود فناوری‌های نوین به جریان زندگی مردم نیز صورت نگرفته است.

در کنار سرعت روزافزون تحول‌های عصر حاضر، تأخر فرهنگی کشورهای مصرف‌کننده تکنولوژی‌ها که فناوری‌های ارتباطی را به جامعه خویش عرضه کرده‌اند – هرچند با تمهیداتی نسبی – نسبت به جوامع صاحب فناوری‌ها با این حرکت بدون شناخت، باعث بروز مشکلات عدیده‌ای در حوزه مسائل تربیتی شده است.

dr sara javanbakht

PhD in Government Management* *University professor* Employed in the Ministry of Health - University of Medical Sciences
دکمه بازگشت به بالا